ذهن درخشان

گروهی دیگر از محققان سعی در مشخص کردن ویژگی های شخصیتی فرد ناظر داشته اند. این ویژگی ها عبارت اند از : نوع دوستی می توان این پرسش رامطرح کرد که آیا یکرفتار موافق اجتماعی است و عاری از هرگونه خودخواهی است یعنی مردم فقط به صرف نوعدوستی به دیگران کمک می کنند یا اینکه همواره در رفتار های نوعدوستانه نوعی خودخواهی وجود دارد؟ مثلا فرد برای گرفتن تأیید اجتماعی این کار را انجام می دهد.

بیشتر مطالعات نوعدوستی حول محور "همحسی"می چرخد. یعنی پاسخدهی به حالات عاطفی شخص با یک واکنش عاطفی جانشین که شبیه به احساسی است که آن شخص داردمثلا وقتی شاهد رنج دیگران است خود احساس رنج می کند. برای همحسی 3 بعد قائل اندیکی احساس همدردی یعنی توجهی دلسوزانه به نیاز دیگران. دیگری اتخاذ چشم انداز : یعنی توانایی قرار دادن خود جای دیگران و سوم تخیل یعنی همدردی و همحسی با شخصیت های خیالی مثلا گریه کردن برای ناراحتی یک فیلم . افرادی که از لحاظ این سه بعد در سطح بالایی باشند مقابل مشکلات دیگران حساسیت و احساس مسئولیت داشته و به راحتی دست به کمک می زنند. ویژگی های شخصیت یک نوعدوست : 1)کسانی که به کمک می شتابند هم حسی بخش مهمی از خود پنداره ی انها را تشکیل می دهد ، دارای ویژگی هایی چون حس مسئولیت،اجتماعی بودن،صفت خویشتن داری،تمایل به ایجاد تصور مثبت از خود،تحمل بالا 2) دارای اعتقاد قوی به دنیای عادل(هرچه کنی به خود کنی)3) دارای احساس مسئولیت اجتماعی قوی هستند و معتقدند که می باید همه سعی و تلاش خود را برای کمک به دیگران بکنند. 4) از لحاظ مکان کنترل دارای مکان کنترل درونی هستند یعنی بر این باورند که کنترل سرنوشت خود را دارند و می توانند بازده خوب را به حداکثر و بازده بد را به حداقل برسانند. 5) شخصیت نوعدوست از نظر خود محوری در سطح پایینی قرار دارد و کمتر رقابت طلب هست.

رفتار حمایتی : رفتاری است که به قصد کمک کردن به دیگران ،صرفا به خاطر نوعدوستی و نه به منظور رسیدن به منفعت خاصی انجام می شود.

ئر برخی تعاریف رفتار حمایتی نکته ای وجود دارد. در این تعاریف تصریح کرده اند که در رفتار حمایتی نباید رسیدن به پاداش یا منفعت خاصی مورد نظر باشد زیرا نوع دوستی به نظر روان شناسان اجتماعی سرچشمه ی رفتار حمایتی است . در اسلام مسئله ی قصد بسیار مورد توجه است. اما دلیلی وجود ندارد که به سبب وجود چشم داشت یا نفع دنیوی و اخروی رفتاری از حمایتی بودن خارج شود.

فرهنگ اسلامی از طریق الف) ارائه ی نگرش ها و بینش های مثبت به رفتار حمایتی و بینش های منفی نسبت به بی اعتنایی به گرفتاری های دیگران و عدم کمک به نیاز مندان ب)برانگیختگی عاطفی و بالابردن حساسیت ها و تهییج روانی ، می کوشد افراد را از نظر شخصیتی آنگونه تربیت کند که با دیگران همدلی داشته باشند. در منابع اسلامی می خوانیم که هر کس در مورد کمک به انسانها چنان کند خداوند را خشنود کرده و اگر چنان کند خدا را به خشم آوزده و مستخق عذاب است. این تعبیر برای فرد مسلمان و باورمند به این نظام شناختی ارزشی دارای اثر انگیزش ی بالاست و عواطق و ی را تحریک می کند که به انجام دادن عملی تشویق یا به ترک عملی تحذیر شود. به علت تنوع نیاز های انسان رفتار های حمایتی هم در قالب های گوناگونی هستند. حمایت مالی و اقتصادی،حمایت روحی و اعاطفی و حمایت خدماتی و عملی مانند نیاز به جابهجایی اشیاء سنگین .

طبق آیین مبین اسلام ، وظیفه ی حکومت ها در رسیدگی به امور فقیران مسلمان و حتی غیر مسلمان است و حاکمان را از ستم و فساد مالی و ثروت اندوزی و غضب بر مردم بر حذر می کند و آنها را مسئول رسدگی به امور فقرا و نیازمندان قرار می دهد. از سوی دیگر یکایک مسلمانان در قبال یکدیگر مسئول اند به اشکال مختلف مثل صدقه،انفاق و قرض این حمایت را انجام دهند.

یکی دیگر از نیاز های اساسی انسان حمایت های عاطفی است که با همدلی مرتبط است . بسیاری از نارسایی های شخصیتی،خلقی و رفتاری ریشه در بی توجهی به این نیاز اساسی و کمبود آن دارد. همه انسانها نیازمند محبتفعاطفه و توجه به دیگران اند و همچنین نیازمندند که برای پرورش کمالات انسانی در خود به دیگران محبت کنند مثال های حمایت عاطفی : حمایت عاطفی مثل توجه خاص به سالمندان و به خصوص به والدین و خویشاوندان و توجه عاطفی به ایتام توصیه به مردان در مورد توجه به همسران خود و رعایت احوال فرزندان و بیماران.

در پایان به معرفی مرکز نوعدوستی در سیستم عصبی (مغز) می پردازیم:

خصیصه ای که فرد در آن به دیگران بدون چشم داشت یاری می کند. ظاهرا با منطقه ای در مغز مرتبط است که "نوع دوستی قشای فوقانی گیجگاهی نامیده می شود (مطالعه مرکز پزشکی دانشگاه داک)

مقایسه ی جوامع ساده وپیچیده

در این رابطه شهرهای بزرگ با شهرهای کوچک و هر دوی اینها با روستاها مقایسه شدند.حاصل این بررسی های مقایسه ای نشانگر این واقعیت است که با افزایش جمعیت و پیچیده تر شدن روابط اجتماعی،تمایل کمک به دیگران و اهمیت دادن به گرفتاریهای دیگران سیر نزولی پیدا میکند و به نظر میرسد که مردم شهرهای بزرگ بیشتر به فکر خودشان هستند تا به فکر دیگران.توجیهی که در رابطه با افزایش جمعیت صورت گرفته،مفهومی است که عده ای از محققان آن را اضافه بار نامیده اند.تعریفی که از مفهوم اضافه بار شده اینست که وقتی مقدار زیادی اطلاعات ورودی در زمان کم به شخص عرضه شوند،سیستم ادراکی او قادر به پردازش این همه اطلاعات ورودی نخواهد بود و در نتیجه به حالت اضافه بار دچار میشود.زندگی شهری با سه خصوصیت زیادی تعداد،تراکم و فشردگی،و ناهمگونی ساکنان خود باعث میشود که تقریبا همه با نوعی اضافه بار مواجه باشند.حال سوال اینست که اضافه بار چگونه برنوعدوستی و همدردی اثر میگذارد؟محققان واکنش های مردم دربرابر اضافه بار را چنین معرفی میکنند؟

1-چون رویدادهای اضطراری در شهرهای بزرگ فراوان است،مردم کمتر میرسند که در همه ی آنها دخالت کنند چون وقت ونیروی انسان مشخص و محدود است و باید بین مطالب و وقایع مختلف تقسیم شود.

2-با مطالب و رویدادها به صورت انتخابی برخورد میشود.به عنوان مثال فردی که برای رفتن به محل کار در یک شهر پر جمعیت باید خود را در ساعت معینی به سرویس برساند وجود یک انسان بیمار یا فردی که در یک موقعیت اضطراری گرفتار شده است،نادیده بگیرد.

3-شخصی که دچار اضافه بار شده،گرفتاری اضافه بار را به دیگران انتقال میدهد،مثل بلیط فروشی که گرفتاری ناشی از خرد کردن پول را به دیگران انتقال کرده و از خود رفع میکند.

4-به علت گرفتاری های پیشین ناشی از اضافه بار،فرد میکوشد به نوعی به پیشگیری از گرفتاری دست بزند.مثلا در شهرهای بزرگ،عده ای از مشترکان تلفن از چاپ نام و شماره ی تلفن منزل خود در دفتر تلفن خودداری میکنند.

5-وسایل جداسازی ناشی از اضافه بار باعث شده اند که بین مردم از روی برنامه و به طور عمدی جدایی ایجاد شود.مثلا در یک روستا مردم به راحتی میتوانند با شورای اسلامی ده ملاقات داشته باشند اما مردم شهر برای طرح مشکلات خود با شهردار بامشکلات وقت ملاقات و...مواجه میشوند.

6-وظایف و مسئولیتها در شهرهای بزرگ تخصصی و سازمانی شده اند و اینکار،بار مسئولیت را از دوش افراد تا حدود زیادی برمیدارد.مثلا کمک به مستمندان وظیفه ی انجمنهای خیریه است.این موضوع مردم شهرهای بزرگ را از دخالت در موقعیتهای اضطراری بازمیدارد.

7-گمنامی،در روستاها اگر یک نفر در موقعیت اضطراری کمک نکند انگشت نما میشود اما در شهرها به علت گمنامی میل به کمک کردن کمتر میشود.

کلا حوادث و خطرات گوناگون مثل قتل و دزدی و تجاوز در شهرهای بزرگ مردم را از دخالت در موقعیت های اضطراری باز میدارد.

روشهای آموزش و ترویج نوعدوستی:

1-نقش الگوها و سرمشقها:بخش مهمی از رفتارهای انسان از طریق مشاهده و تقلید آموخته میشود0کودکان از پدر و مادر در خانه و معلمان در مدرسه ودیگران نوعدوستی را می آموزد.در این قضیه بخصوص ،نقش رسانه های گروهی غیر قابل انکار است.چنانچه این شخصیتهادر رسانه ها رفتارهای نوعدوستانه از خود نشان دهند،به احتمال زیاد ازسوی بسیاری از مردم مورد تقلید قرار میگیرند.

2- ایجاد حس اعتماد درافراد کمک کننده:ایجاد حس جلب اعتماد مردم نسبت به اینکه کمکهای ارائه شده حتما به دست افراد نیازمند میرسد،از عوامل مهم درتشویق مردم به کمک کردن است.

3-تشویقهای دولت به کمک رسانی:دولتها میتوانند برای تشویق مردم به اقدامات خیر خواهانه گامهای تشویقی مهمی بردارند مثلا معادل هزینه کمک فرد به حساب مالیاتش منظور شود.

4-ترویج برخی سنتهای پسندیده اجتماعی:مثلا گروههایی از نیازمندان ازطریق نذر ونیاز مستقیما ازکمکهای افراد خیر بهره ببرند.

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA MicrosoftInternetExplorer4

منابع :

کتاب روان شناسی اجتماعی تألیف دکتر یوسف کریمی

کتاب روان شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی